مطالعه‌ی گسترده (Extensive Reading) یعنی چی؟
آشنایی با مفهوم مطالعه‌ی گسترده، مزایای آن در یادگیری زبان و دلیل محبوبیت این روش میان زبان‌آموزان موفق.
تا حالا شده یه متن انگلیسی رو باز کنی و بعد از دو خط، خسته از بس دنبال معنی کلمه‌ها گشتی، ببندیش؟ خیلی‌ها فکر می‌کنن مطالعه یعنی همین: مکث روی هر جمله، پیدا کردن همه‌ی واژه‌ها و تحلیل تک‌تک نکته‌های گرامری. اما یه راه دیگه هم هست که اسمش «مطالعه‌ی گسترده» یا Extensive Reading ـه.
توی مطالعه‌ی گسترده، متن‌های نسبتاً ساده و جذاب رو زیاد می‌خونی تا داستان یا پیام اصلی رو بفهمی و از خوندن لذت ببری. هدف این نیست که از هر صفحه امتحان بدی؛ هدف اینه که بتونی صفحه‌ی بعد رو هم با میل خودت بخونی.
مطالعه‌ی گسترده دقیقاً یعنی چی؟
فرض کن یه داستان کوتاه انگلیسی درباره‌ی سفری می‌خونی. چند واژه رو نمی‌دونی، ولی می‌فهمی شخصیت‌ها کجا رفتن و چه اتفاقی افتاد. به‌جای اینکه برای هر واژه توقف کنی، ادامه می‌دی و از جمله‌های بعدی کمک می‌گیری. این تجربه به مطالعه‌ی گسترده نزدیکه.
سه ویژگی مهمش ایناست:
- متن برای سطح فعلی‌ات قابل‌فهمه؛ لازم نیست مدام فرهنگ لغت باز کنی.
- موضوعش برات جالبه و خودت دوست داری ادامه‌ش بدی.
- این کار رو مرتب انجام می‌دی و به یک متن کوتاه در ماه محدودش نمی‌کنی.
کتاب داستان، Graded Reader، کمیک، مقاله‌ی ساده یا هر متن مناسب دیگه‌ای می‌تونه انتخاب خوبی باشه. مهم‌تر از اسم منبع، راحتی و علاقه‌ی تو به اونه.
چه فرقی با مطالعه‌ی دقیق داره؟
توی مطالعه‌ی دقیق یا Intensive Reading معمولاً یه متن کوتاه رو آهسته می‌خونی، واژه‌ها و ساختارها رو بررسی می‌کنی و شاید چند بار برگردی سراغ همون جمله. این کار برای یاد گرفتن یه نکته‌ی مشخص مفیده.
مطالعه‌ی گسترده تمرکزش روی معنی کلی و حجم خوندنه. لازم نیست همه‌چیز رو کامل بفهمی. این دو روش می‌تونن کنار هم باشن: مثلاً بیشتر روزها برای لذت و روان‌خوانی بخونی و گاهی یه متن کوتاه رو دقیق‌تر بررسی کنی.
چرا متن ساده انتخاب کنیم؟
اگه هر جمله چند مانع داشته باشه، تمام انرژی‌ات صرف رمزگشایی می‌شه و رشته‌ی داستان از دستت درمی‌ره. متن ساده‌تر بهت فرصت می‌ده عبارت‌های آشنا رو دوباره ببینی، از بافت جمله کمک بگیری و با سرعت طبیعی‌تری بخونی.
ساده بودن نشونه‌ی عقب‌گرد نیست. حتی اگه کتابی پایین‌تر از سطح کلاس یا آزمونت باشه، تا وقتی می‌تونی باهاش مرتب بخونی، ممکنه انتخاب بهتری از کتابی باشه که بعد از سه صفحه رهاش می‌کنی.
از کجا بفهمم یه کتاب مناسبمه؟
چند صفحه‌ی اول رو امتحان کن. اگه بدون مراجعه‌ی پی‌درپی به فرهنگ لغت می‌فهمی داستان یا بحث درباره‌ی چیه و دلت می‌خواد ادامه بدی، احتمالاً انتخاب خوبیه. اگه هر خط رو باید ترجمه کنی، یه سطح ساده‌تر بردار. لازم نیست خودت رو به یه عدد ثابت برای واژه‌های ناشناخته محدود کنی.
برای شروع می‌تونی سراغ این‌ها بری:
- داستان‌های سطح‌بندی‌شده با موضوعی که دوست داری.
- کتابی که نسخه‌ی صوتی هم داره، اگر شنیدن همراه خواندن کمکت می‌کنه.
- متن‌های کوتاه و دنباله‌دار که ادامه‌دادن‌شون راحت‌تره.
با کلمه‌های ناشناخته چی کار کنم؟
قرار نیست هیچ کلمه‌ای رو جست‌وجو نکنی. اگه یه واژه برای فهمیدن بخش اصلی متن ضروریه و از بافت هم نمی‌فهمیش، معنی‌اش رو ببین و ادامه بده. اما اگه می‌تونی بدون اون هم ماجرا رو دنبال کنی، فعلاً ازش رد شو.
بعضی واژه‌ها دوباره و دوباره توی متن‌های مختلف ظاهر می‌شن. همین برخوردهای تکراری کمک می‌کنه معنی و کاربردشون رو بهتر بشناسی. البته فقط خواندن برای یاد گرفتن همه‌ی واژه‌ها و مهارت‌های زبان کافی نیست؛ گفت‌وگو، شنیدن، نوشتن و مرور هدفمند هم جای خودشون رو دارن.
یه برنامه‌ی ساده برای شروع
لازم نیست از روز اول یه رمان بلند تموم کنی. یه کتاب یا مجموعه‌ی ساده انتخاب کن و زمانی کوتاه اما قابل‌تکرار براش بذار. مثلاً هر روز چند صفحه بخون؛ اگر متن جذاب بود، بیشتر ادامه بده.
- اول چند دقیقه متن رو امتحان کن و اگه زیادی سخته، منبع رو عوض کن.
- موقع خوندن، دنبال مسیر داستان یا ایده‌ی اصلی باش.
- فقط واژه‌هایی رو بررسی کن که واقعاً جلوی فهمت رو گرفتن.
- بعد از خوندن، توی یک یا دو جمله برای خودت بگو چی فهمیدی؛ تکلیف سنگین نساز.
- وقتی یه کتاب تموم شد، سراغ کتاب جذاب بعدی برو.
اگه یه کتاب برات حوصله‌سربره، کنار گذاشتنش اشکالی نداره. انتخاب آزاد بخشی از این روشه؛ متنی که بهش علاقه نداری، به‌سختی به یه عادت پایدار تبدیل می‌شه.
یک معیار عملی
بعد از چند صفحه، اگر می‌توانی مسیر کلی داستان را تعریف کنی و برای ادامه کنجکاوی، احتمالاً داری مطالعهٔ گسترده را به شکل مناسبی تجربه می‌کنی. اگر هر جمله به توقف و ترجمه نیاز دارد، متن ساده‌تری انتخاب کن تا جریان خواندن از دست نرود.
جمع‌بندی
مطالعه‌ی گسترده یعنی خوندنِ زیادِ متن‌هایی که برات قابل‌فهم و دوست‌داشتنی‌ان. به‌جای گیر کردن روی هر کلمه، معنی کلی رو دنبال می‌کنی و فرصت بیشتری به خودت می‌دی تا زبان رو توی جمله‌ها و داستان‌های واقعی ببینی. از یه متن ساده شروع کن، مرتب ادامه بده و هر وقت لازم شد سطح یا موضوع رو عوض کن.